Vốn hóa, lượng lưu hành: dân chứng khoán đọc chỉ số crypto thế nào

Người chơi chứng khoán không lạ gì "vốn hóa". Một công ty đáng giá bao nhiêu, không nhìn giá cổ phiếu là bao, mà nhìn vốn hóa — giá cổ phiếu nhân tổng số cổ phần. Một cổ phiếu 5 nghìn đồng, có thể vốn hóa lớn hơn nhiều một cổ phiếu 500 nghìn đồng, vì cái trước có số cổ phần khổng lồ. Bạn đã hiểu lẽ này từ lâu, không vì một mã đơn giá thấp mà thấy nó "rẻ".

Lạ là, nhiều dân chứng khoán vừa vào crypto là quên béng cái lẽ thường này. Thấy bitcoin đơn giá cao chót vót, rồi nhìn một coin nhỏ "có mấy nghìn đồng một cái", lập tức động lòng: "Cái này rẻ, dư địa tăng lớn!" — thế là sa vào cái bẫy kinh điển nhất của crypto. Bài này nói rõ cách dùng thước vốn hóa trong crypto, rồi đánh dấu mấy cái hố chứng khoán không có.

Cách tính vốn hóa giống hệt cổ phiếu

Tin tốt: công thức vốn hóa crypto giống cổ phiếu gần như không sai một chữ.

Vốn hóa crypto = giá hiện tại × lượng lưu hành (số token đang lưu hành)

Đối chiếu cổ phiếu: vốn hóa cổ phiếu = giá cổ phiếu × tổng số cổ phần. Cùng một khuôn đúng không? Đổi "số cổ phần" thành "số token lưu hành", chính là vốn hóa của crypto. Nên tổng giá trị của một coin xưa nay không do nó "một cái bao nhiêu tiền" quyết định, mà do giá × số lượng cùng quyết định.

Ý nghĩa của vốn hóa cũng nhất quán với cổ phiếu: nó đo "thứ này tổng thể đáng bao nhiêu tiền, lớn cỡ nào" (định nghĩa chuẩn của vốn hóa trong tài chính truyền thống, xem mục vốn hóa của Investopedia, crypto chỉ mượn nguyên xi). Vốn hóa càng lớn, thường nghĩa là quy mô lớn, tương đối trưởng thành, biến động tương đối (lưu ý chỉ là tương đối) không cường điệu bằng; vốn hóa càng nhỏ, sổ nhỏ, dễ bị dòng vốn đẩy, tăng vọt rớt mạnh đều dữ dội hơn. Bitcoin và Ethereum được nhiều người coi là "blue-chip" của crypto, một lý do quan trọng chính là vốn hóa của chúng dài hạn đứng vững top đầu, chi tiết xem BTC và ETH: có tính là "cổ phiếu blue-chip" của crypto không.

"Đơn giá rẻ" là ảo giác số một của người mới

Giờ dùng thước vốn hóa, lật tẩy cái ảo giác hại người nhất. Giả sử có hai coin:

• Coin A: đơn giá rất cao, nhưng lượng lưu hành rất ít;
• Coin B: đơn giá có mấy nghìn đồng, nhưng lượng lưu hành là con số thiên văn (mấy chục tỷ, cả nghìn tỷ cái).

Nhiều người sẽ thấy coin B "rẻ, dễ tăng". Nhưng bạn tính vốn hóa ra là hiểu: coin B đơn giá tuy thấp, nhưng đỡ không nổi số lượng khổng lồ, tổng vốn hóa của nó có thể còn cao hơn coin A. Điều này nghĩa là, coin B muốn tăng gấp đôi nữa, cần lượng tiền cực kỳ lớn — vì sổ của nó vốn đã lớn. Ngược lại cái coin A "trông rất đắt" kia, nếu vốn hóa không lớn, lượng tiền để x2 có thể còn ít hơn.

Điều này cùng một lẽ với "cổ phiếu giá thấp không bằng rẻ" trong chứng khoán. Một cổ phiếu 3 nghìn đồng nếu số cổ phần khổng lồ, vốn hóa có thể tới hàng chục nghìn tỷ, bạn sẽ không thấy nó "rẻ tới mức nên bắt đáy". Crypto cũng vậy: phán đoán một coin đắt hay rẻ, luôn nhìn vốn hóa, không nhìn đơn giá. Cái "cảm giác rẻ" mà đơn giá mấy nghìn đồng cho bạn, thuần là ảo giác tâm lý. Nhiều dự án cắt cỏ úp sọt, chính là dựa vào việc đặt đơn giá rất thấp để tạo ảo giác "tôi mua được nhiều cái lắm, biết đâu nó tăng lên", loại chiêu này cũng có nhắc tới ở trò lừa thường gặp trong crypto.

Lượng lưu hành, tổng lượng, nguồn cung tối đa

Crypto tính vốn hóa dùng "lượng lưu hành", nhưng trên trang giá bạn thường thấy mấy con số nguồn cung, phải phân biệt rõ:

• Lượng lưu hành (Circulating Supply): số token hiện thật sự đang lưu hành, giao dịch được trên thị trường. Vốn hóa dùng chính nó.
• Tổng lượng (Total Supply): tổng số đã phát hành ra (gồm cả phần chưa lưu hành, bị khóa), trừ đi phần đã đốt.
• Nguồn cung tối đa (Max Supply): coin này tối đa tồn tại được bao nhiêu cái. Ví dụ nguồn cung tối đa của bitcoin cố định ở 21 triệu (trần cứng này bạn kiểm chứng được trên bitcoin.org), đây là trần cứng ghi vào giao thức, không phát hành thêm — điểm này hoàn toàn khác cổ phiếu có thể phát hành thêm làm loãng, cũng là gốc rễ của "narrative khan hiếm" của bitcoin. Đáng nói là, Ethereum thì không có trần cố định như vậy, cơ chế nguồn cung của nó là một thiết kế khác, cụ thể xem ethereum.org; quy tắc nguồn cung của các coin khác nhau chênh rất nhiều, điều này ảnh hưởng trực tiếp tới cách bạn nhìn vốn hóa và FDV của nó (nhịp sản xuất của bitcoin tham khảo Bitcoin halving là gì).

Ở chứng khoán bạn chủ yếu nhìn tổng số cổ phần, cùng lắm để ý chút tới cổ phiếu hết khóa. Crypto cả ba lượng này đều phải liếc qua, vì khoảng chênh giữa lượng lưu hành và tổng lượng, thường là "lực bán tiềm năng" chưa tung ra thị trường. FDV ở mục sau chính là nhắm vào cái này.

FDV: đừng chỉ nhìn hiện tại, nhìn sau khi mở khóa hết

FDV (Fully Diluted Valuation, định giá pha loãng hoàn toàn) là một chỉ số cực kỳ quan trọng của crypto, mà dân lão luyện cổ phiếu lại dễ bỏ qua:

FDV = giá hiện tại × nguồn cung tối đa (giả sử toàn bộ token đã lưu hành)

Nó khác vốn hóa ở chỗ: vốn hóa dùng lượng lưu hành hiện tại tính, FDV dùng nguồn cung tối đa tính. Nếu một coin hiện chỉ lưu hành một phần rất nhỏ, lượng lớn token còn khóa chưa tung ra, thì FDV của nó sẽ cao hơn nhiều vốn hóa hiện tại.

Điều này nghĩa là gì? Những token chưa lưu hành kia, tương lai sẽ lần lượt mở khóa vào thị trường, tạo lực bán liên tục. Cái này hơi giống "cổ phiếu hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng" trong chứng khoán — một loạt hàng tới hạn lên sàn lưu hành, có thể làm loãng giá. Khác ở chỗ nhiều dự án crypto quy mô và nhịp mở khóa còn cường điệu hơn, có dự án vốn hóa hiện tại trông không lớn, FDV lại cao đến phát sợ, cho thấy đại đa số hàng còn đợi phía sau đổ xuống.

Nên khi xem một coin, đừng chỉ dán mắt vào vốn hóa hiện tại, nhất định đồng thời liếc FDV, và tỷ lệ lượng lưu hành trên nguồn cung tối đa. Nếu tỷ lệ lưu hành rất thấp, FDV vượt xa vốn hóa, bạn phải cảnh giác: bạn đang mua ở một vị trí "hàng chưa được tung ra đầy đủ", các đợt mở khóa phía sau có thể đè giá đi xuống. Đây là rủi ro tương đối hiếm gặp ở chứng khoán, nhưng diễn ra mỗi ngày trong crypto.

Dân chứng khoán nên dùng thước vốn hóa thế nào

Gói mấy điều trên thành vài lời khuyên dùng được:

1. Luôn nhìn vốn hóa trước, đừng bị đơn giá lừa. "Mấy nghìn đồng một cái" không có nghĩa rẻ, "mấy chục triệu một cái" cũng không có nghĩa đắt. Vốn hóa mới là thước đo độ lớn, điều này hoàn toàn nhất quán với lẽ thường chơi chứng khoán của bạn, chỉ là vào crypto đừng quên dùng.

2. Người mới ưu tiên nhìn vốn hóa lớn. Coin xếp hạng vốn hóa cao, đồng thuận mạnh, thanh khoản tốt, độ khó bị cắm kim và thao túng tương đối cao hơn. Đây cũng là một lý do chúng tôi khuyên người mới khởi đầu từ bitcoin, ethereum (xem "blue-chip" của crypto). Coin vốn hóa nhỏ biến động dữ dội, lắm hố, đợi khi có kinh nghiệm hẵng tính.

3. Xem coin vốn hóa nhỏ, nhất định tra FDV và tỷ lệ lưu hành. Tỷ lệ lưu hành rất thấp, FDV vượt xa vốn hóa, thì phía sau có lực bán mở khóa, đừng chỉ thấy "giờ sổ nhỏ" mà tưởng có dư địa tưởng tượng.

4. Vốn hóa chỉ là tham khảo, không phải toàn bộ việc định giá. Cổ phiếu còn có báo cáo tài chính giúp bạn phán công ty có đáng cái vốn hóa đó không, crypto không có báo cáo tài chính, vốn hóa chỉ cho bạn biết "hiện thị trường định giá nó lớn cỡ nào", còn cái giá đó hợp lý hay không, phải kết hợp nhiều chiều hơn để phán. Crypto rốt cuộc nhìn cơ bản cái gì, chúng tôi nói riêng ở phân tích cơ bản của crypto nhìn vào đâu, đọc kèm bài này, con mắt nhìn vốn hóa của bạn sẽ lập thể hơn.

Nói cho cùng, thước vốn hóa này bạn biết dùng từ lâu, chỉ là đổi sân là dễ lú. Nhớ "nhìn vốn hóa không nhìn đơn giá", bổ thêm FDV và lượng lưu hành — hai góc nhìn riêng của crypto, là bạn né được đa số cú vấp của người mới ở chỗ "coin này rẻ ghê".

Đọc thêm

• CoinGecko — xem các coin theo xếp hạng vốn hóa, lượng lưu hành, tổng lượng, FDV đều ghi rõ.
• Binance Academy: vốn hóa là gì — giảng một lượt cách tính và ý nghĩa của vốn hóa crypto.
• Investopedia: mục vốn hóa — tiếng Anh, hiểu vốn hóa từ góc cổ phiếu, đối chiếu xem rõ hơn.